Γνωσιακή - συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία

Υποφέρουν πολλοί άνθρωποι από ψυχολογικά προβλήματα;

Σε κάθε δεδομένη στιγμή περίπου 10 τοις εκατό του γενικού πληθυσμού υποφέρει από κατάθλιψη, ενώ περισσότερο από 10 τοις εκατό υποφέρει από κάποια διαταραχή που σχετίζεται με το άγχος. Ταυτόχρονα πολλοί άλλοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν μία ποικιλία προσωπικών δυσκολιών και ψυχολογικών προβλημάτων, τα οποία σχετίζονται με τις σχέσεις τους με τους άλλους, τη διατροφή τους, τη σεξουαλική τους ζωή, τις σωματικές επιπτώσεις του στρες ή ακόμη και με τη συνολική λειτουργία του εαυτού τους. Η συχνότητα και η έκταση των δυσκολιών αυτών καθιστά επιτακτική την ανάγκη για παρεμβάσεις αποδεδειγμένης αποτελεσματικότητας.

Ποιες είναι οι παραδοσιακές μορφές αντιμετώπισης ενός ψυχολογικού προβλήματος;

Παραδοσιακά διακρίνονται δύο μορφές παρέμβασης για την αντιμετώπιση των ψυχολογικών προβλημάτων: η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή. Υπάρχουν πολλές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις που βασίζονται σε διαφορετικές αρχές.

Τι είναι η γνωσιακή - συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία;

Ως αντίδραση στην έλλειψη επαρκών επιστημονικών δεδομένων για την αποτελεσματικότητα της ψυχανάλυσης και των ψυχοδυναμικών ψυχοθεραπειών γενικότερα, κατά τη δεκαετία του '50 και του '60 αναπτύχθηκε μία νέα μορφή ψυχοθεραπείας που ονομαζόταν "Θεραπεία της Συμπεριφοράς". Η προσέγγιση αυτή είχε δύο βασικά χαρακτηριστικά: Έδινε έμφαση στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων αυτών καθαυτών και βασιζόταν στα πορίσματα της επιστήμης της ψυχολογίας, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην επιστημονική τεκμηρίωση των χρησιμοποιούμενων τεχνικών.

Κατά τα τέλη της δεκαετίας του '60 και στις αρχές της δεκαετίας του '70 ο A.T. Beck εισήγαγε τη "Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία", η οποία έδινε έμφαση στον τρόπο σκέψης του ατόμου. Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία βασίζεται στην αρχή ότι νοητικές λειτουργίες, δηλαδή το νόημα που δίνουμε σε μία κατάσταση, οι σκέψεις που κάνουμε γύρω από αυτή, οι νοητικές εικόνες που σχηματίζουμε, αλλά και οι γενικότερες αντιλήψεις και πεποιθήσεις μας καθορίζουν τη συμπεριφορά μας και τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε μία σύγκλιση της γνωσιακής ψυχοθεραπείας και της θεραπείας της συμπεριφοράς, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα σώμα κλινικής πρακτικής και θεωρίας που ονομάζεται "Γνωσιακή - Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία".

Σε ποιες περιπτώσεις είναι χρήσιμη η γνωσιακή - συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία;

Η γνωσιακή - συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία υποβλήθηκε σε αυστηρότατο επιστημονικό έλεγχο και αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματική. Σήμερα εφαρμόζεται με επιτυχία σε μία σειρά ψυχολογικών προβλημάτων όπως οι διαταραχές που σχετίζονται με το άγχος, η κατάθλιψη, οι διαταραχές διατροφής, οι διαταραχές προσωπικότητας, οι διαταραχές της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας, η χρήση ουσιών, τα προβλήματα ζεύγους, τα σωματικά προβλήματα που σχετίζονται με ψυχολογικούς παράγοντες, οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες, τα προβλήματα της τρίτης ηλικίας, η παθολογική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια, η αντιμετώπιση των ψυχολογικών κρίσεων κ.ά.

Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία

Οι αρχές της φαινομενολογίας, της κατασκευαστικής θεωρίας και της γνωστικής ψυχολογίας συνιστούν τα θεμέλια της γνωσιακής θεωρίας και θεραπείας. Υπάρχουν περίπου 20 είδη γνωσιακής ή γνωσιακής – συμπεριφοριστικής προσέγγισης. Κατά τη θεωρία αυτή, ο τρόπος που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται και ερμηνεύουν τις καταστάσεις επηρεάζει άμεσα το συναίσθημα και τη συμπεριφορά τους και αντίστροφα. Οι γνωσιακοί «χάρτες», τους οποίους χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να προβλέψουν, να προσαρμοστούν και να ελέγξουν τον κόσμο γύρω τους, βασίζονται σε γνωσιακές κατασκευές ή «γνωσίες» (σκέψεις) με τις οποίες ερμηνεύουν την πραγματικότητα.

Για τη γνωσιακή θεωρία, οι σκέψεις αποτελούν το κλειδί της παρέμβασης. Επομένως, στόχος του γνωσιακού θεραπευτή είναι σε συνεργασία με τον θεραπευόμενο να επέμβει στο επίπεδο της δυσλειτουργικής σκέψης, προκειμένου να αμφισβητήσει την βασιμότητά της και να την τροποποιήσει. Το αποτέλεσμα θα περιλαμβάνει παράλληλες αλλαγές στο συναίσθημα και στην συμπεριφορά.

Πρόκειται για μία βραχεία και δομημένη θεραπευτική προσέγγιση η οποία εστιάζει στο «εδώ και τώρα» των προβλημάτων των ανθρώπων. Αποτελεί εκπαιδευτικό μοντέλο γιατί διδάσκει τους θεραπευόμενους μεθόδους που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να αξιολογήσουν τις δυσλειτουργικές τους πεποιθήσεις και να τις τροποποιήσουν.